Jón Proppé
Những ký ức về đời sống về đêm ở Reykjavík đang được lưu giữ và giới thiệu với giới nghệ thuật quốc tế tại hội chợ nghệ thuật Frieze ở London vào tháng 10 này. Một quán bar ở trung tâm thành phố mang tên Sirkus, đã bị đóng cửa bởi các nhà phát triển bất động sản hồi đầu năm, đang được tái dựng một cách đầy trân trọng với nội thất và đồ trang trí nguyên bản, như một phần của Frieze Foundation Projects do các nghệ sĩ của Kling & Bang Gallery ở Reykjavík thực hiện.
Trong suốt chín năm, quán bar này là nơi tụ họp của thế hệ nghệ sĩ và nhạc sĩ trẻ hơn – một địa điểm để tiệc tùng, giao lưu, trò chuyện và khiêu vũ. Dù không gian bên trong chỉ lớn hơn một phòng khách ngoại ô không bao nhiêu, phía sau lại có một khu vườn bia, phần nào giúp giảm bớt áp lực từ những người vui chơi đêm khuya và dịp cuối tuần, đồng thời ít nhất vào mùa hè còn cho phép Sirkus tổ chức các buổi hòa nhạc và sự kiện. Dần dần, nơi này tạo nên một hào quang lớn hơn rất nhiều so với chính diện tích thật của nó. Danh tiếng của Sirkus lan rộng trong cộng đồng nghệ sĩ trẻ underground quốc tế, và việc uống rượu tại đây gần như trở thành điều bắt buộc đối với bất kỳ vị khách nước ngoài nào muốn tỏ ra thật “chất”.
Huyền thoại ấy còn lớn hơn nữa vào năm 2005, khi Björk phát hành một video dài cho ca khúc Triumph of the Heart trong album Medúlla. Video có một cảnh dài được quay tại Sirkus, trong đó Björk xuất hiện giữa một đám đông nóng bức gồm những khách quen đang uống rượu, nhảy múa và ca hát. Bản phát hành DVD thậm chí còn có một phim tài liệu “hậu trường”, nơi những khách quen của quán xuất hiện với vai trò còn lớn hơn.
Ngôi nhà nhỏ bé này đã tồn tại qua gần một thế kỷ phát triển và tái phát triển ở trung tâm Reykjavík. Những người lớn tuổi vẫn nhớ nơi đây từng là một cửa hàng tạp hóa nhỏ, nhưng ngay từ cuối những năm 1980 – sau khi bị bỏ trống trong vài năm – nó đã trở thành một điểm tụ họp của giới trẻ.
Quán bar đầu tiên mở tại đây có tên N1BAR, một cách chơi chữ chính tả mà khi đọc theo tiếng Iceland lại có nghĩa là “Lại thêm một quán bar nữa”. N1BAR thu hút một đám đông đặc trưng của thập niên 1980 gồm các nhạc sĩ post-punk, nhà làm phim và những tín đồ new wave, thậm chí còn tổ chức các buổi hòa nhạc của một số tên tuổi nổi tiếng thời bấy giờ. Đây là một “ngôi nhà thứ hai” của các thành viên The Sugarcubes, HAM và nhiều ban nhạc khác mà ngày nay bản thân họ cũng đã trở thành huyền thoại.
N1BAR buộc phải đóng cửa khi các nhà phát triển có kế hoạch xây một trung tâm mua sắm trên khu đất có vị trí rất đắc địa này. Tuy nhiên, kế hoạch đó rốt cuộc chẳng đi đến đâu, và không lâu sau một quán bar khác lại mở trong tòa nhà nhỏ bé ấy.
Đó là Grand Rock, nơi những người uống rượu nghiêm túc đến từ mọi tầng lớp xã hội tụ tập và hình thành một cộng đồng gắn kết, hoạt động đáng kinh ngạc. Chẳng hạn, Grand Rock Chess Club chỉ trong vài năm đã vươn lên hàng đầu, giành chức vô địch Iceland ở cả bốn cấp độ xếp hạng – điều đặc biệt ấn tượng tại một đất nước có số đại kiện tướng cờ vua tính trên đầu người thuộc hàng cao nhất thế giới và nơi cờ vua thực sự được coi trọng.
Sau vài năm, Grand Rock lại buộc phải chuyển đi dưới sức ép, một lần nữa, từ phía các nhà phát triển bất động sản. Sau khi chuyển sang con phố kế bên, quán vẫn tiếp tục hoạt động theo tinh thần tương tự và thậm chí còn tổ chức một lễ hội nghệ thuật thường niên, là nơi hoạt động của một nhóm sân khấu năng động, bên cạnh các buổi hòa nhạc và nhiều sự kiện khác.
Một lần nữa, kế hoạch của các nhà phát triển lại chẳng đi đến đâu, và thế là Sirkus ra đời trong ngôi nhà cũ, do chủ quán Sigríður “Sigga Boston” điều hành, một cựu binh của văn hóa phản kháng thập niên 1970, người giờ đây đã trở thành huyền thoại đối với cả một thế hệ mới của những người thuộc dòng văn hóa đối kháng. Sigga sẽ cùng Kling & Bang tới Frieze.
Tác phẩm sắp đặt tại Frieze cũng sẽ giới thiệu một bộ phim mới về cộng đồng Sirkus, do nghệ sĩ Gabríela Friðriksdóttir – đại diện Iceland tại Venice Biennale năm 2005 – cùng các nhà làm phim Þorgeir Guðmundsson và Bjarni Grímsson thực hiện. Tất cả họ đều là những khách quen của quán.
Khi Sirkus buộc phải đóng cửa vào mùa xuân năm ngoái, các nghệ sĩ điều hành Kling & Bang Gallery – cũng là khách quen tại đây – quyết định giúp Sigga, chủ quán, lưu giữ lại nội thất và phần trang trí. Khi họ được Frieze Foundation mời mang một dự án tới London, việc đem cả quán bar sang dường như là lựa chọn tự nhiên nhất.
Trớ trêu thay, kế hoạch của các nhà phát triển – lần này là xây khách sạn – một lần nữa lại không thành hiện thực, và với tình hình kinh tế hiện tại, có vẻ khó có khả năng bất kỳ công trình mới nào sẽ sớm được xây dựng trên khu đất này.
Có lẽ lịch sử sẽ lại lặp lại, và chúng ta sẽ thấy một quán bar mới mọc lên từ đống tro tàn của Sirkus, để tiếp tục phục vụ một thế hệ nghệ sĩ và nhạc sĩ alternative khác.
Trong lúc đó, Dead Horse Gallery ở Reykjavík đã tập hợp một nhóm nghệ sĩ vào mùa hè để sáng tác tác phẩm và trang trí các bức tường bên ngoài cũng như khu vườn bia giờ đã lộ thiên.
Bằng cách nào đó, nơi này đơn giản là không chịu biến mất.
Nguồn: Icelandic Art News
